BAYRAM VE ULUSAL TATİL GÜNLERİNDE ÇALIŞMAK?

Bayram, ulusal ve genel tatil günlerinde çalışan işçilere, normal günlük yevmiyelerine ek olarak çalıştıkları her gün için bir günlük ekstra ücret (toplamda çift yevmiye) ödenir. Tatil gününde 1 saat dahi çalışılsa tam bir günlük ilave yevmiye hakkı doğar.

Bayram, ulusal ve genel tatil günlerinde çalıştırılan personele ücret yerine izin kullandırılamaz!

Çalışanların ve işverenlerin yasalarla düzenlenmiş haklarını bilmesi iş hayatının düzeni açısından oldukça önem arz etmektedir.

İş Kanunumuzda işçilerin çalıştırılamayacağı günler, çalıştırıldığı takdirde işçinin onayının alınması gerektiği ve bu günlerde yapılan çalışmaların normal ücretlendirmeden farklı olacağı Yasa ile korunmaktadır.

2026 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ

Ülkemizde dini bayramlarda ve ulusal bayramlarda işçilerin çalışmaları mecburi mi yoksa değil mi diye anlayabilmek için iş kanunundaki hükümlere bakarız. İşçinin resmî tatil günlerinde çalışmaması esastır. Yani, İş Kanunu onun öncelikle bu günlerde dinlenmesi istenmiştir. Ama yine de işçinin onayı alınırsa, çalıştırılmasının da önü açılmıştır.

Bunun anlamı, resmî tatilde çalışmanın yasak olmamasıdır.
*4857 sayılı İş Kanunun 44.maddesi gereği; Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Sözleşmelerde hüküm bulunmaması halinde söz konusu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir. Bu günlere ait ücretler 47’nci maddeye göre ödenir hükmü bulunmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayı işçinin onayını almaya bağlamıştır. Çalışma Yaptırılacak İşçinin Onayı İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin 9 Maddesinde belirlenmiştir.

Fazla Çalışma Yaptırılacak İşçinin Onayı

Madde 9 —Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz.

(Değişik: RG-25/8/2017-30165) Fazla çalışma ihtiyacı olan işverence bu onay iş sözleşmesinin yapılması esnasında ya da bu ihtiyaç ortaya çıktığında alınır ve işçi özlük dosyasında saklanır. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapmak istemeyen işçi verdiği onayı otuz gün önceden işverene yazılı olarak bildirimde bulunmak kaydıyla geri alabilir. Bu yeni düzenlemeye göre;

Fazla çalışma onayları iş sözleşmeleriyle alınabilecektir. Bu düzenlemeyle daha önce işçilerden alınan ve her takvim yılı başında yeniden alınması gereken yazılı onayların her yılbaşında alınması mecburiyeti fiilen ortadan kalkmış oldu. Böylece ilk defa iş sözleşmeleri marifetiyle alınan fazla çalışma onaylarının her yılbaşında alınmasına gerek kalmamıştır.

Eğer iş sözleşmeleriyle fazla çalışma onayları alınmamış ise fazla çalışma onayının fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç duyulduğu zamanda alınabilmesi yapılan değişiklikle mümkün olmuştur. Bu durumda fazla çalışma onayı ya iş sözleşmeleriyle iş ilişkisinin kurulduğu ilk anda ya da iş sözleşmesinin kurulmadığı veyahut da sözleşmeyle fazla çalışma onayının alınmadığı durumlarda fazla çalışma ihtiyacının ortaya çıktığı zamanlarda alınabilecektir. Bu duruma göre; Çalışma hayatı uygulamasında, resmî tatil için çalışma onayları her seferinde tek tek alınmayacak olup, bunun yerine ya iş sözleşmesiyle peşinen ya da yılda bir kez muvafakatname imzalatılarak onaylar alınmaktadır.

Yeni düzenlemeyle alınan onayların işçi özlük dosyalarında saklanması gerektiği belirtilmiş ise de önceki Yönetmelik’in bu metni aynen korunmuştur

Fazla çalışma onaylarında göze çarpan bir diğer değişiklik ise çalışanlar tarafından verilen onayların geri alınabilmesidir. Yeni düzenlemeye göre, çalışanlar otuz gün önceden işverene yazılı olarak bildirimde bulunmak kaydıyla fazla çalışma onaylarını geri alabilecek olup, Bu durumda, önceden onay vermesine rağmen resmî tatilde çalışmak istemeyen işçi, bir dilekçe vererek bu iradesini işverene ulaştırmalıdır.

İşçi ve işveren arasında imzalanan iş sözleşmesinde ya da varsa toplu iş sözleşmesinde ulusal bayram tatillerinde ve genel resmî tatil günlerinde işçilerin çalışacağına ilişkin bir hüküm varsa ve işveren çalışmanızı talep ederse, işçi bu talimata uymak ve çalışmak zorundadır. İş sözleşmesinde böyle bir hüküm bulunmuyorsa, resmî tatil günlerinde veya bayram tatillerinde çalışma zorunluluğunuz yoktur. Bu duruma göre; İşçi iş sözleşmesiyle ya da muvafakatnameyle onay vermişse, artık resmî tatillerde çalışmakla mükelleftir. Aksi takdirde, işveren tarafından haklı ya da geçerli nedenle işten çıkarılabilir.

Resmî ve Bayram Tatildeki Çalışmanın Ücreti
Bu günlere ait ücretler 47’nci maddeye göre ödenir.

4857 Sayılı İş Kanunu MADDE 47 ;
- Genel tatil ücreti

Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir.

Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde, “işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir.” hükmü yer almaktadır

İşçi, resmî tatilde çalışmazsa o günün ücretini tam olarak alacaktır. Resmî tatilde işçi, çalışırsa ayrıca bir günlük ücreti daha ödenecektir. “Kanun'da çalışmanın ne kadar süreyle olup olmadığına ilişkin bir sınırlama getirilmemiştir. Dolayısıyla resmî tatilde bir saat de çalışılsa 7,5 saat de çalışılsa karşılığı bir günlük ücret olacaktır”. Resmî tatil günlerindeki çalışmalar, kural olarak fazla çalışma değildir. Ancak, resmî tatilde çalışıldığı için haftalık çalışma süresi aşılmışsa aşılan süre için fazla çalışma ücretinin ödenmesi gerekecektir. Fazla çalışma ücreti %50 artırımlı olarak hesaplandığı için, daha fazla olacaktır. Fakat burada bir karşılaştırma yaparak, işçi açısından hangisi fazla ise onun ödenmesi gerekecektir. Örneğin, resmî tatilde 1 saat çalışan işçiye bu çalışma haftalık 45 saatlik aşılarak yapılmış olsa dahi o günün ücreti yani 7,5 saat karşılığı ücret ödenir, 1 saatlik fazla çalışma ücreti ödenmez. Çünkü 7,5 saatlik ücret, 1,5 saatlik ücretten daha fazladır.

Arife Günlerinde Çalışma

2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'un 1. maddesinde ulusal bayramın 28 Ekim günü saat 13.00'ten, 2.s maddesinde ise ramazan ve kurban bayramının arife günü saat 13:00'ten itibaren başlayacağı, belirtilmiştir. İşte bu üç ayrı yarım gün, arife günüdür. İş Kanunu'nda arife günleri ile ilgili özel bir düzenleme bulunmamakta, genel düzenleme çerçevesinde değerlendirme yapılmaktadır. Saat 13:00 sonrasında çalışıldığında, çalışma yarım gün için yapılmışsa yarım gün, tam gün için yapılmışsa tam günlük ücrete hak kazanılır. Bu arife günlerindeki çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilmemektedir. Ancak, bu çalışmalar yapıldığı için haftalık çalışma süresi aşılmışsa aşılan süre için fazla çalışma ücretinin ödenmesi gerekmektedir.

Bayram, Ulusal ve Genel tatil Günlerinde Çalıştırılan İşçilere Ücret Yerine İzin Verilebilir mi? Bayram, Ulusal ve Genel tatil günlerinde çalışması yapılmışsa, bunun karşılığında işçiye ücret vermek yerine izin kullandırmak mümkün değildir. İşçinin rızası bile olsa, bu durum yasal olmaz. Ulusal bayram ile genel tatil günü olarak kabul edilen bu günlerde çalışan işçiye, o günlük yevmiyesi dışında bir yevmiye daha ödenmesi gerektiği İş Kanunu’nda öngörülmüştür. İş Kanunu’nun 47nci maddesine göre kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen bu günlerde işçiler çalışmazsa, bir iş karşılığı olmaksızın o güne ait ücretleri tam olarak ödenirken; tatil yapmayıp da çalışırlarsa ayrıca çalıştıkları her gün için bir günlük ücretleri de ödenir.

İşçilerin Ulusal Bayram ve Genel Tatil günlerinde çalıştırılıp, ertesi gün ya da başka bir zaman izin verilmesi yasal değildir. Asıl olan çalışmaları karşılığı Yasanın öngördüğü zamlı ücreti ödemektir. Yargıtay Dokuzuncu Hukuk Dairesine göre de “İş Kanunu’nda fiili izin müessesesi yalnızca fazla çalışma için öngörülmüş olup çalışılan hafta ve genel tatil karşılığı izinle telafi edilemez (Yarg.9.HD.25.06.2018 T., E.2018/5764, K.2018/13666). İşçilerin hafta ve genel tatil yapmayarak çalışmaları halinde, hafta tatilinde her gün için 1,5 kat, genel tatillerde ise, 1 kat fazla günlük ücret ödenir. Bununla birlikte “iş sözleşmesinde ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmanın ücrete dahil olduğu şartı da Yargıtay’ın ilgili diğer kararları gereği geçerli kabul edilmemektedir. İşçiye bu günlerdeki çalışmalarına karşılık izin verilmesi yani serbest zaman uygulaması İş Kanunu’na göre mümkün değildir.

Netice itibari ile;

Bayram günlerinde çalışan işçilere yapılan ödeme, yalnızca bir fazla mesai değil, aynı zamanda bir resmi tatil çalışması karşılığıdır. İşçinin maaşına zaten çalışmadığı bayram günleri dahil olduğu için, bayramda çalışan bir işçiye fazladan 1 günlük ücret daha ödenir. Böylece toplamda 2 günlük ücret almış olur: 

- 1 günlük normal maaş (zaten hak edilen)
- 1 günlük resmi tatil çalışması karşılığı ek ödeme

Bu uygulama, işçinin tatil günlerinde çalışmasını teşvik etmek değil, emeğinin karşılığını adil biçimde ödemek içindir. Resmi tatil günlerinde çalışana, çalışılan gün için 2 katı ücret ödenir. Örneğin, günlük ücret 3.000TL ise ödeme 6.000 TL olur.

Bayram , Ulusal ve genel tatil günlerinde yapılan çalışmaların karşılığı olarak ücret yerine izin kullandırılması mümkün değildir. Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından 15.01.2018 tarihinde verilen kararda (2015/26859 esas, 2018/84 karar), belirtilen günlerde çalışılması halinde bunun karşılığında ücret ödenmesi gerektiği, çalışma karşılığında izin kullandırılsa bile tatil ücretine hak kazanacağı, tatil çalışmaları karşılığında serbest zaman veya izin verilmesinin yasaya uygun olmadığı ve bu nedenle ulusal bayram ve genel tatil ücret alacaklarının hesaplanıp hüküm altına alınması gerektiği belirtilmiştir.

 

Cengiz ÖZKAN

İş ve Sosyal Güvenlik Müşaviri